آیا استفاده ازمدل های مکانیکی وزیستی برای توضیح جامعه انسانی می تواندمنجر به غفلت از عامل انسانی ،اختیار وتفاوت های فرهنگی شود؟
توضیح ماتریالیستی سامانه ها به درک وشناخت آنها وتبیین نقاط مشترک آنها کمک می کند.اما توضیح عینی ،مادی وغیر ذهنی آنها به معنای نادیده گرفتن اجزاء ومتغیرهای اجتماعی وانسانی آنها نیست .همانطوریکه بارهاگفته ایم جامعه واصولاً کل سامانه های علوم انسانی سامانه های بازی هستند که میتوانند شدیداًتحت تاثیر عوامل بیرونی و خارج ازساختار قرارگیرند.لذا درتحلیل آنها باید این عوامل ومتغیر ها مد نظر قرار گیرند.عوامل ومتغیر هایی که بسیار هم تحت تاثیر زمان ومکان هستند.درنتیجه محقق علوم انسانی بویژه جامعه شناس همیشه ناگزیر است پاره ای ازمتغیر ها را ثابت فرض کند.البته این متغیر بودن وپیچیدگی نباید مانع مطالعه ساختاری وسامانه ای پدیده ها بویژه پدیده های اجتماعی شود. به هرحال مطالعه سامانه ای روشی است که کلیه علوم را دربر می گیرد،وتنها خاص رشته های علوم انسانی نیست.پس اگراز مدل های فیزیکی زیستی ومکانیکی استفاده کرده ایم بیشتر برای شناخت گستردگی این مکتب بوده است نه صرفاً توضیح وشناخت سامانه های علوم انسانی .